wikiadmin
کامیون‌ها، اتوبوس‌ها و تریلی‌ها برای ترمز گرفتن به جای روغن ترمز از هوای فشرده استفاده می‌کنند. منبع این هوا یک کمپرسور کوچک است که روی موتور نصب شده و به آن «پمپ باد کامیون» هم می‌گویند. در این مقاله از ویکی کمپرسور با کمپرسور باد کامیون، اجزای سیستم ترمز بادی، فشار کاری و رایج‌ترین خرابی‌های آن آشنا می‌شوید.
چرا کامیون‌ها ترمز بادی دارند؟
- ایمنی بیشتر: در ترمز بادی، اگر نشتی بزرگی رخ دهد، ترمزهای فنری اضطراری به‌طور خودکار درگیر می‌شوند.
- منبع نامحدود: هوا همیشه در دسترس است و کمبود روغن ترمز معنی ندارد.
- اتصال آسان به تریلر: هوای فشرده با شیلنگ به تریلر منتقل می‌شود.
- نیروی ترمز زیاد: برای وسایل نقلیه سنگین مناسب است.
کمپرسور باد کامیون چطور کار می‌کند؟
کمپرسور باد کامیون معمولاً یک کمپرسور پیستونی است که توسط موتور با تسمه یا از طریق چرخ‌دنده‌های تایمینگ چرخانده می‌شود. در بیشتر مدل‌ها روان‌کاری و خنک‌کاری آن هم از روغن و آب موتور تأمین می‌شود. تا زمانی که موتور روشن است، کمپرسور هم می‌چرخد؛ اما همیشه هوا تولید نمی‌کند.
اجزای اصلی سیستم ترمز بادی
گاورنر (رگلاتور فشار)
گاورنر فشار سیستم را بین یک حداقل و حداکثر نگه می‌دارد. وقتی فشار به حداکثر رسید، کمپرسور را بی‌بار می‌کند (کمپرسور می‌چرخد ولی هوا پمپ نمی‌کند) و وقتی فشار پایین آمد دوباره آن را به حالت بارگیری برمی‌گرداند. این همان کاری است که پرشر سوئیچ در پمپ بادهای معمولی انجام می‌دهد.
خشک‌کن هوا (ایر درایر)
هوای داغ خروجی کمپرسور بعد از خنک شدن رطوبت و ذرات روغن دارد. ایر درایر این رطوبت و روغن را جدا می‌کند تا به شیرها و ترمزها آسیب نرسد. اصول خشک‌کردن هوای فشرده را در مقاله خشک‌کن هوای کمپرسور باد چیست؟ توضیح داده‌ایم.
مخزن‌های باد
مخزن اول که نزدیک کمپرسور است «مخزن خیس» نام دارد و بیشترین آب و روغن در آن جمع می‌شود. مخزن‌های بعدی هوای سرویس ترمزها را تأمین می‌کنند. حجم مخزن‌ها طوری است که اگر کمپرسور از کار بیفتد، هنوز چند بار ترمز گرفتن ممکن باشد.
شیر محافظ چهارراهه
هوا را بین مدارهای ترمز جلو، عقب، ترمز دستی و تجهیزات جانبی تقسیم می‌کند تا نشتی در یک مدار، بقیه مدارها را از کار نیندازد.
فشار کاری سیستم ترمز بادی
فشار کاری سیستم ترمز بادی معمولاً حدود ۷ تا ۸.۵ بار (تقریباً ۱۰۰ تا ۱۲۰ PSI) است. عدد دقیق را از دفترچه خودرو بگیرید. شرح کامل‌تر اجزا و عملکرد این سیستم را می‌توانید در مقاله ترمز بادی خودرو در ویکی‌پدیا بخوانید.
رایج‌ترین خرابی‌های کمپرسور باد کامیون
- دیر باد گرفتن: سایش رینگ و سوپاپ‌ها، نشتی در لوله‌ها و اتصالات یا خرابی گاورنر.
- روغن زدن به سیستم: روغن در مخزن‌ها و خشک‌کن نشانه سایش رینگ‌های کمپرسور است.
- آب زیاد در مخزن: معمولاً خشک‌کن یا فیلتر آن نیاز به سرویس دارد.
- صدای تق‌تق از کمپرسور: لقی یاتاقان یا چرخ‌دنده.
- بالا رفتن بیش از حد فشار: گاورنر درست قطع نمی‌کند؛ سوپاپ اطمینان باز می‌شود.
نشتی‌های کوچک در سیستم بادی هم مثل کمپرسورهای صنعتی بسیار رایج‌اند. روش پیدا کردن و کنترل نشتی را در مقاله آموزش کنترل نشتی در کمپرسورهای باد بخوانید.
نکات نگهداری سیستم بادی کامیون
- مخزن‌های باد را طبق برنامه تخلیه کنید، مگر اینکه شیر تخلیه خودکار داشته باشند.
- کارتریج خشک‌کن را در زمان تعیین‌شده توسط سازنده تعویض کنید.
- قبل از حرکت، زمان رسیدن به فشار کاری را زیر نظر داشته باشید؛ طولانی شدن آن هشدار است.
- فیلتر هوای ورودی کمپرسور را تمیز نگه دارید.
چرخه کاری کمپرسور کامیون؛ از روشن شدن موتور تا ترمز
- با روشن شدن موتور، کمپرسور هم شروع به چرخیدن می‌کند و هوا را به مخزن خیس می‌فرستد.
- هوا در مسیر خنک می‌شود و از خشک‌کن عبور می‌کند تا رطوبت و روغن آن گرفته شود.
- هوای خشک به مخزن‌های سرویس می‌رود و فشار کم‌کم بالا می‌رود.
- وقتی فشار به حد بالا رسید، گاورنر کمپرسور را بی‌بار می‌کند و خشک‌کن رطوبت جمع‌شده را بیرون می‌دهد؛ همان صدای «پوف» آشنا.
- با هر بار ترمز گرفتن، مقداری هوا مصرف می‌شود و وقتی فشار به حد پایین رسید، گاورنر دوباره کمپرسور را بارگیری می‌کند.
تست‌های ساده سیستم ترمز بادی قبل از حرکت
رانندگان حرفه‌ای قبل از هر سفر چند تست ساده انجام می‌دهند. این تست‌ها جایگزین معاینه فنی نیستند، اما خیلی از مشکلات را زود نشان می‌دهند:
- زمان پر شدن: مدت رسیدن فشار به حد کاری را زیر نظر داشته باشید. طولانی‌تر شدن آن نسبت به همیشه نشانه سایش کمپرسور یا نشتی است.
- فشار قطع گاورنر: عددی را که گیج در لحظه صدای خروج باد خشک‌کن نشان می‌دهد با عدد معمول خودرو مقایسه کنید.
- افت فشار در حالت توقف: با موتور خاموش و ترمز دستی آزاد، افت فشار نباید در چند دقیقه محسوس باشد.
- هشدار فشار پایین: با چند بار فشردن پدال ترمز، چراغ یا بوق هشدار باید در فشار مشخص فعال شود.
چرا کیفیت روغن موتور بر کمپرسور کامیون اثر دارد؟
در بیشتر کامیون‌ها کمپرسور باد از روغن موتور برای روان‌کاری استفاده می‌کند. روغن کارکرده یا کم بودن روغن موتور، علاوه بر موتور، به یاتاقان‌ها و رینگ‌های کمپرسور هم آسیب می‌زند. همچنین در کمپرسورهایی که با آب موتور خنک می‌شوند، رسوب در مسیر آب باعث داغ کردن کمپرسور و تشکیل کربن روی سوپاپ‌ها می‌شود. پس سرویس منظم موتور، بخشی از نگهداری سیستم ترمز بادی هم به حساب می‌آید.
سوالات متداول درباره کمپرسور باد کامیون
طرز کار پمپ باد کامیون چگونه است؟
پمپ باد کامیون یک کمپرسور پیستونی است که با موتور کامیون می‌چرخد. گاورنر هنگام رسیدن فشار به حد بالا آن را بی‌بار و هنگام افت فشار دوباره بارگیری می‌کند.
چرا کامیون دیر باد می‌گیرد؟
سایش رینگ‌ها و سوپاپ‌های کمپرسور، نشتی در مدار و خرابی گاورنر یا خشک‌کن از دلایل رایج هستند.
روغن در مخزن باد کامیون نشانه چیست؟
معمولاً نشانه سایش رینگ‌های کمپرسور یا کارکرد بیش از حد آن است. روغن به شیرها و قطعات لاستیکی ترمز آسیب می‌زند و باید رسیدگی شود.
آیا می‌توان از کمپرسور کامیون برای باد لاستیک استفاده کرد؟
بسیاری از کامیون‌ها یک خروجی جانبی برای این کار دارند، اما مصرف هوا نباید فشار مدار ترمز را از حد ایمن پایین‌تر بیاورد.
جمع‌بندی
کمپرسور باد کامیون قلب سیستم ترمز بادی است و سلامت آن مستقیماً با ایمنی سفر ارتباط دارد. سرویس منظم کمپرسور، خشک‌کن و مخزن‌ها، و توجه به علائمی مثل دیر باد گرفتن یا روغن در مخزن، از خرابی‌های پرهزینه جلوگیری می‌کند. برای اطلاعات بیشتر درباره انواع کمپرسور با کارشناسان ویکی کمپرسور در تماس باشید.
