
کمپرسور اسکرو هوا میدهد، اما ته ابزارها و داخل لولهها لایهای از روغن مینشیند؛ سطح روغن کمپرسور هم زودتر از همیشه پایین میرود و برقمصرفی بالا رفته است. در بیشتر این موارد ردپای یک قطعه دیده میشود: سپراتور کمپرسور اسکرو؛ قطعهای که کمتر دیده میشود ولی کیفیت هوا و هزینهی برق شما را تعیین میکند.
جواب کوتاه: سپراتور (جداکنندهی هوا و روغن) در کمپرسورهای اسکرو روغنی، روغنی را که برای خنککاری و آببندی روتورها تزریق شده از هوای فشرده جدا میکند و به چرخه برمیگرداند. علائم اصلی خرابی فیلتر سپراتور، روغن در هوای خروجی، مصرف زیاد روغن، بالا رفتن اختلاف فشار دو سر فیلتر و افزایش مصرف برق است. بیشتر سازندگان تعویض فیلتر سپراتور را حدوداً بین ۲۰۰۰ تا ۸۰۰۰ ساعت کار یا هر زمان که اختلاف فشار آن از حد مجاز (معمولاً حدود ۰٫۷ تا ۱ بار) بالاتر رفت توصیه میکنند؛ عدد دقیق را از دفترچهی سازنده بخوانید.

سپراتور کمپرسور اسکرو چیست و چه کاری انجام میدهد؟
در کمپرسور اسکرو روغنی (Rotary-screw compressor) مقدار زیادی روغن مستقیماً به محفظهی روتورها تزریق میشود. این روغن سه کار انجام میدهد: گرمای تراکم را میگیرد، فاصلهی ریز بین دو روتور را آببندی میکند و یاتاقانها را روانکاری میکند. نتیجه این است که از ایرند، مخلوطی داغ از هوا و قطرات ریز روغن بیرون میآید.
اگر این مخلوط مستقیم به شبکه برود، هم روغن زیادی از دست میرود و هم هوای خط آلوده میشود. وظیفهی سیستم سپراتور این است که بیش از ۹۹ درصد این روغن را جدا کند تا هوای خروجی فقط چند میلیگرم روغن در هر متر مکعب داشته باشد (عدد دقیق در کاتالوگ هر سازنده آمده است).
مخزن سپراتور و فیلتر (المنت) سپراتور
وقتی از «سپراتور» حرف میزنیم، معمولاً منظور دو بخش است: مخزن سپراتور که مخزن تحت فشاری است و روغن اصلی دستگاه در کف آن جمع میشود، و فیلتر سپراتور (المنت یا کارتریج) که از لایههای الیاف شیشهای ریز ساخته شده و ذرات بسیار ریز روغن را میگیرد. فیلتر سپراتور قطعهی مصرفی است و باید در زمان مشخص عوض شود؛ مخزن سپراتور جزو بدنهی تحت فشار است و فقط بازرسی میشود.
سپراتور چطور کار میکند؛ مراحل جداسازی روغن از هوا
جداسازی روغن در کمپرسور اسکرو در چند مرحلهی پشتسرهم اتفاق میافتد و خرابی هر مرحله، بار مرحلهی بعد را سنگینتر میکند:
- جداسازی مکانیکی (اولیه): مخلوط هوا و روغن با سرعت و بهصورت مماسی یا برخورد با دیواره وارد مخزن میشود. نیروی گریز از مرکز و وزن، قطرات درشت روغن را به کف مخزن میفرستد. بخش عمدهی روغن همینجا جدا میشود.
- جداسازی ثانویه با فیلتر سپراتور: هوایی که هنوز ذرات بسیار ریز (مه روغن) دارد از لایههای الیاف فیلتر عبور میکند. ذرات ریز روی الیاف به هم میچسبند، درشت میشوند و به ته فیلتر میچکند؛ به این فرایند «کوالسینگ» میگویند.
- برگشت روغن (اسکاوج): روغنی که ته المنت جمع شده با یک لولهی باریک و اوریفیس به ورودی ایرند برمیگردد. اگر این لوله یا صافی آن گرفته باشد، فیلتر از روغن پر میشود و روغن با هوا بیرون میرود.
- شیر حداقل فشار: این شیر فشار داخل مخزن را بالاتر از یک حد معین نگه میدارد تا سرعت هوا در فیلتر زیاد نشود و جداسازی درست انجام شود.

علائم خرابی فیلتر سپراتور کمپرسور اسکرو
فیلتر سپراتور یا بهمرور گرفته میشود یا ناگهان پاره و سوراخ میشود. نشانههای این دو حالت فرق دارد:
- روغن در هوای خروجی: لایهی روغن روی قطعهها، چکهی روغن از ابزار بادی یا روغنی شدن آب درینها. معمولاً نشانهی پارگی المنت، گرفتگی لولهی اسکاوج یا سطح روغن بیش از حد است.
- مصرف زیاد روغن: اگر مجبورید مدام روغن اضافه کنید و نشتی بیرونی هم ندارید، روغن از مسیر هوا خارج میشود.
- بالا رفتن اختلاف فشار: در دستگاههایی که کنترلر یا گیج اختلاف فشار دارند، بالا رفتن فشار مخزن نسبت به فشار خط یعنی فیلتر گرفته است.
- افزایش مصرف برق و دما: فیلتر گرفته مثل یک مانع عمل میکند؛ کمپرسور برای رساندن همان فشار به خط باید فشار بیشتری بسازد و هر حدود ۱ بار فشار اضافه، چند درصد برق بیشتری مصرف میکند.
- باز شدن شیر اطمینان مخزن: در گرفتگی شدید، فشار مخزن سپراتور ممکن است به حد شیر اطمینان برسد.
جدول عیبیابی سپراتور کمپرسور اسکرو
| نشانه | علت احتمالی | راهحل |
|---|---|---|
| روغن زیاد در هوای خروجی | پارگی یا سوراخ شدن فیلتر سپراتور | تعویض فیلتر سپراتور با قطعهی هممشخصات |
| روغن در هوا با فیلتر نو | گرفتگی لوله یا اوریفیس اسکاوج، شیر یکطرفهی برگشت خراب | باز کردن و تمیز کردن لولهی برگشت روغن و صافی آن |
| روغن در هوا هنگام شروع به کار | سطح روغن بیش از حد یا شیر حداقل فشار معیوب | تنظیم سطح روغن در حالت خاموش، سرویس شیر حداقل فشار |
| فشار مخزن بالا و فشار خط پایین | گرفتگی فیلتر سپراتور | بررسی اختلاف فشار و تعویض فیلتر |
| عمر کوتاه فیلتر سپراتور | روغن نامرغوب یا کارکرده، دمای بالا، فیلتر هوای ضعیف | استفاده از روغن توصیهشده، رفع داغی، سرویس فیلتر هوا |
| روغن کفکرده یا شیری | ورود آب به روغن و کار در دمای پایین | تعویض روغن و بررسی شیر ترموستاتیک |
فرق فیلتر سپراتور با فیلتر روغن و فیلتر هوا
کمپرسور اسکرو سه فیلتر اصلی دارد که نباید با هم اشتباه شوند. فیلتر هوا گردوغبار هوای ورودی را میگیرد، فیلتر روغن ذرات جامد و براده را از روغن جدا میکند و فیلتر سپراتور روغن را از هوا جدا میکند. فیلتر روغن با کاغذ و الیاف درشتتر کار میکند، ولی المنت سپراتور از لایههای متراکم الیاف شیشهای ساخته شده تا ذرات زیر یک میکرون را بگیرد.

زمان تعویض فیلتر سپراتور کمپرسور اسکرو
بازهی تعویض به نوع دستگاه، کیفیت روغن و شرایط محیط بستگی دارد. بهطور معمول سازندگان یکی از این دو معیار را ملاک میگذارند و هر کدام زودتر رسید، زمان تعویض است:
- ساعت کارکرد: حدوداً بین ۲۰۰۰ تا ۸۰۰۰ ساعت؛ در محیطهای گرم و پرگردوغبار، نزدیک به عدد پایینتر.
- اختلاف فشار: وقتی اختلاف فشار دو سر فیلتر سپراتور از حد اعلامشده در دفترچه (اغلب حدود ۰٫۷ تا ۱ بار) بیشتر شود.
نکتهی مهم این است که فیلتر سپراتور را معمولاً همراه با روغن و فیلتر روغن عوض میکنند؛ گذاشتن فیلتر نو در روغن کهنه و پر از ذرات، عمر آن را خیلی کوتاه میکند. برای اطلاع از کل برنامهی سرویس، به جدول سرویس دفترچهی سازنده مراجعه کنید.
مراحل تعویض فیلتر سپراتور (کلی)
روش دقیق برای هر مدل متفاوت است و باید طبق دفترچه انجام شود، اما ترتیب کلی کار این است:
- کمپرسور را خاموش کنید، برق را قطع و قفل کنید و فشار مخزن سپراتور را کاملاً تخلیه کنید.
- در فیلترهای پیچی (اسپینآن)، فیلتر را مثل فیلتر روغن باز کنید. در فیلترهای داخلی، لولهها و درپوش مخزن را باز و المنت را خارج کنید.
- سطح نشیمن واشر را تمیز کنید و لولهی اسکاوج و صافی آن را بازدید و تمیز کنید.
- فیلتر نو را با واشر و اتصال ضدجرقهی سالم نصب کنید و پیچها را با گشتاور توصیهشده ببندید.
- دستگاه را روشن کنید، نشتی را بررسی کنید و پس از چند ساعت کار، سطح روغن و فشار مخزن را دوباره کنترل کنید.

چطور عمر سپراتور کمپرسور اسکرو را بیشتر کنیم؟
بیشتر فیلترهای سپراتوری که زود از کار میافتند، قربانی مشکل دیگری در دستگاه هستند. این موارد را جدی بگیرید:
- کنترل دما: روغن داغ زودتر اکسید میشود و لجن و وارنیش آن الیاف فیلتر را میگیرد. اگر دستگاه شما خطای دمای بالا میدهد، راهنمای داغ کردن کمپرسور اسکرو و علتهای خطای دمای بالا را بخوانید.
- دمای خیلی پایین هم مضر است: اگر روغن به دمای کاری نرسد، آب در آن میماند و روغن شیری میشود. این مشکل اغلب از خرابی شیر ترموستاتیک کمپرسور اسکرو است.
- روغن مناسب: فقط از روغن همنوع و همویسکوزیتهی توصیهشده استفاده کنید و روغنهای مختلف را مخلوط نکنید.
- فیلتر هوای سالم: گردوغبار ورودی در نهایت در روغن و فیلتر سپراتور جمع میشود.
- سطح روغن درست: سطح روغن را در حالت خاموش و طبق نشانگر بخوانید؛ پر کردن بیش از حد، بار فیلتر را زیاد میکند.
برای هوای حساس (رنگکاری، دارویی، غذایی) حتی سپراتور سالم هم کافی نیست و باید بعد از درایر، فیلترهای خطی کوالسینگ هم در شبکه نصب شود.

سؤالات متداول درباره سپراتور کمپرسور اسکرو
آیا میتوان فیلتر سپراتور را شست و دوباره استفاده کرد؟
خیر. الیاف شیشهای فیلتر با شستن و دمیدن باد آسیب میبیند و راندمان جداسازی آن از بین میرود. فیلتر سپراتور قطعهی مصرفی است و باید تعویض شود.
فیلتر سپراتور هر چند ساعت باید عوض شود؟
بسته به مدل و شرایط کار، حدوداً بین ۲۰۰۰ تا ۸۰۰۰ ساعت یا زمانی که اختلاف فشار آن از حد مجاز بالاتر رود؛ عدد دقیق در دفترچهی سازنده آمده است.
چرا با وجود فیلتر سپراتور نو، کمپرسور روغن میدهد؟
شایعترین علتها گرفتگی لوله یا اوریفیس برگشت روغن (اسکاوج)، سطح روغن بیش از حد، خرابی شیر حداقل فشار یا نصب نادرست واشر فیلتر است.
گرفتگی سپراتور چه اثری روی مصرف برق دارد؟
فیلتر گرفته باعث میشود کمپرسور برای رساندن همان فشار به خط، فشار بیشتری تولید کند؛ هر حدود ۱ بار فشار اضافه، چند درصد به مصرف برق اضافه میکند.
کمپرسور اسکرو اویلفری هم سپراتور دارد؟
خیر. در کمپرسورهای اسکرو اویلفری روغنی به محفظهی تراکم تزریق نمیشود، بنابراین مخزن و فیلتر سپراتور روغن ندارند.
فیلتر سپراتور غیراصل بخرم یا اصلی؟
مهم این است که ابعاد، جنس الیاف، فشار کاری و اتصال ضدجرقه با قطعهی اصلی یکسان باشد. فیلتر بیکیفیت ممکن است زود پاره شود یا اختلاف فشار زیادی ایجاد کند و در نهایت گرانتر تمام شود.
جمعبندی
سپراتور کمپرسور اسکرو قلب کیفیت هوای یک کمپرسور روغنی است. روغن در هوای خروجی، مصرف زیاد روغن و بالا رفتن اختلاف فشار یا مصرف برق، نشانههایی هستند که باید شما را به سمت بررسی فیلتر سپراتور، لولهی برگشت روغن و شیر حداقل فشار ببرند. فیلتر را طبق ساعت یا اختلاف فشار توصیهشدهی سازنده عوض کنید، آن را همراه روغن و فیلتر روغن سرویس کنید و با کنترل دما و استفاده از روغن مناسب، عمرش را چند برابر کنید.